Producenci urządzeń elektrycznych często odmawiają użytkownikom końcowym i małym warsztatom dostępu do części zamiennych i narzędzi. Tymczasem, według badania Eurobarometru, około 77% obywateli UE woli naprawiać swoje urządzenia niż pozbywać się ich i kupować nowe. Inicjatywa Right to Repair opowiada się za powszechnym prawem do naprawy i chce skłonić producentów do uczynienia swoich produktów bardziej trwałymi. W tym artykule dowiesz się, jak powstał ten ruch, jakie korzyści i wady ze sobą niesie oraz jaki jest jego obecny status na poziomie krajowym i międzynarodowym.

Co oznacza „prawo do naprawy“?

Po zakupie produktu producent właściwie nie powinien mieć możliwości kontrolowania jego użytkowania. W rzeczywistości jednak użytkownikom końcowym i niezależnym warsztatom zwykle odmawia się dostępu do części zamiennych i narzędzi. Apple posunęło się nawet do opracowania specjalnej śrubki, która ma utrudnić naprawę iPhone’a.

Ruch Right to Repair sięga do inicjatywy Repair Act, która pojawiła się w USA w 2013 roku i reguluje swobodny dostęp do niezależnych warsztatów (na podstawie sektora motoryzacyjnego). Right to Repair opowiada się za uczciwymi i rozsądnymi warunkami naprawy oraz dostępem do informacji i części zamiennych dla wszystkich (nie tylko profesjonalistów).

Dobrze wiedzieć: Jednym z najbardziej znanych przedstawicieli ruchu Right to Repair jest amerykański serwisant i Youtuber Louis Rossmann, który ze swoją grupą Rossmann Repair specjalizuje się przede wszystkim w naprawie i regeneracji MacBooków w oparciu o technologię logic board.

W latach 2010 kampania rozlała się na Europę w ślad za ruchami klimatycznymi i ekologicznymi. Right to Repair Europe to sojusz europejskich organizacji z siedzibą w różnych krajach, które opowiadają się za powszechnym prawem do naprawy.

Członkowie grupy sterującej „Right-to-Repair

Wśród członków Grupy Ster ującej znajdują się następujące inicjatywy:

• Międzynarodowa organizacja pozarządowa ECOS (Belgia) opowiada się za przyjaznymi dla środowiska wytycznymi, przepisami i normami technicznymi. Działa również na rzecz bardziej przejrzystego, integracyjnego i otwartego systemu normalizacji na poziomie krajowym i międzynarodowym.
• EEB (European Environmental Bureau, Belgia) jest największą europejską siecią organizacji ekologicznych. Organizacja parasolowa zrzesza ponad 160 organizacji ekologicznych w 35 krajach.
• IFIXIT (Niemcy) to publicznie dostępny, darmowy podręcznik naprawczy online, który pokazuje ludziom, co można naprawić. Strona oparta na wiki oferuje łącznie ponad 50 000 instrukcji i jest odwiedzana przez ponad 10 milionów osób każdego miesiąca. Celem jest nie tylko oszczędzanie pieniędzy poprzez naprawę, ale także jednoczesne unikanie odpadów elektronicznych.
• Okrągły Stół Naprawczy (Niemcy) składa się z przedstawicieli organizacji ekologicznych i konsumenckich, władz publicznych, nauki, handlu naprawczego i inicjatyw naprawczych. Jego celem jest zmniejszenie zużycia zasobów, promowanie lokalnej gospodarki i wzmocnienie napraw.
• Przedsiębiorstwo społeczne Restart (Belgia) postawiło sobie za zadanie poprawę relacji ludzi z elektroniką i uczynienie ich bardziej zrównoważonymi w ogólności.
• Repair & Share (Niemcy, Belgia) to inicjatywa, której celem jest promowanie różnych działań z zakresu gospodarki cy rkularnej oprócz napraw.

Warto wiedzieć: Według obliczeń Europejskiego Biura Ochrony Środowiska można by zaoszczędzić około czterech milionów ton CO2 rocznie, gdyby wszystkie notebooki, smartfony, pralki czy odkurzacze były używane tylko przez jeden rok. To mniej więcej tyle, co gdyby na drogach było o dwa miliony mniej samochodów.

2. jaki jest obecny status?

W międzyczasie na całym świecie rośnie presja na producentów, aby przyznali konsumentom prawo do naprawy. Na przykład w USA odpowiednie ustawy zostały już wprowadzone przez wybranych przedstawicieli w 25 stanach. Ponadto UE i kraje takie jak Francja czy Wielka Brytania również chcą zobowiązać producentów do zwiększenia trwałości swoich produktów. Od 1 marca 2021 roku obowiązuje w UE nowa dyrektywa Ecodesign, która po raz pierwszy reguluje również możliwość naprawy. Jednak odzież i meble nie podlegają jeszcze żadnym przepisom dotyczącym trwałości.

Dobrze wiedzieć: Od początku roku producenci we Francji muszą oznaczać urządzenia takie jak telewizory, telefony komórkowe czy tablety według indeksu napraw. Konsumenci mogą skorzystać z „Indice de réparabilité“, aby sprawdzić, jak łatwo i tanio można naprawić dane urządzenie.

Oznacza to, że między innymi duże urządzenia elektryczne, takie jak lodówki, pralki czy telewizory, muszą być łatwiejsze, a przede wszystkim dłuższe w naprawie. Zgodnie z nową dyrektywą lodówki muszą nadawać się do naprawy przez okres do siedmiu lat, a pralki do dziesięciu lat. Proces naprawy musi być możliwy przy użyciu standardowych narzędzi, a w niektórych przypadkach nawet przez samego użytkownika.

W międzyczasie Komisja Europejska ogłosiła również plany dotyczące prawa do naprawy dla smartfonów, tabletów i laptopów. Do końca roku mają zostać wydane kolejne regulacje, które obejmą również m.in. kable do ładowania i zasilacze.

3 Jakie są wady prawa do naprawy?

Urządzenia takie jak smartfony czy komputery są bardzo złożone i celowo zaprojektowane tak, aby nie mógł ich otworzyć byle kto. Tylko w ten sposób można zagwarantować wydajność oraz wodoszczelność i pyłoszczelność.

Niewłaściwe otwarcie nie tylko stwarza zagrożenie dla bezpieczeństwa, ale może również spowodować uszkodzenie wrażliwych komponentów. Prawo do naprawy“ ma więc również bezpośredni wpływ na funkcjonalność i bezpieczeństwo urządzeń.