Malware („złośliwe oprogramowanie“) służy przede wszystkim do wyrządzania szkód komputerom i smartfonom oraz ich użytkownikom. Stanowi ono duże zagrożenie dla systemów IT i infrastruktury, ponieważ hakerzy wykorzystują je m.in. do pozyskiwania danych osobowych użytkownika lub uniemożliwienia mu dostępu do komputera lub Maca. Jednak niektóre złośliwe programy są również w stanie spowolnić system lub nawet sparaliżować całe sieci. W tym przeglądzie zebraliśmy dla Ciebie najważniejsze typy złośliwego oprogramowania i wyjaśniliśmy, jak działają.
Złośliwe oprogramowanie może dostać się na komputer na wiele różnych sposobów. Jednak najczęstszymi nośnikami są zanieczyszczone załączniki do wiadomości e-mail lub zainfekowane strony internetowe, których odwiedzenie często wystarcza do wywołania infekcji.
Na stronach BSI (niemieckiego Federalnego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Informacji) można znaleźć bardzo aktualne informacje o aktualnych zagrożeniach związanych ze złośliwym oprogramowaniem. Ponadto, zazwyczaj można znaleźć odpowiednie informacje na stronach producentów programów ochronnych.
Najlepszym sposobem ochrony przed złośliwym oprogramowaniem jest zachowanie czujności i korzystanie z odpowiedniego narzędzia zabezpieczającego. Nie należy otwierać żadnych nieznanych załączników do wiadomości e-mail i ogólnie być podejrzliwym wobec wyskakujących okienek. Ponadto należy zawsze aktualizować swój komputer i w miarę możliwości nie używać do swoich działań konta administratora.
1. przegląd obecnych form złośliwego oprogramowania i sposobu ich działania
1.1 Wirusy
Termin„wirus komputerowy“ jest często mylnie używany jako ogólne określenie wszystkich form złośliwego oprogramowania, jednak jest to odrębny gatunek. Jest to program komputerowy, który modyfikuje skądinąd nieszkodliwe pliki lub ich łącza. Kiedy zainfekowana aplikacja lub plik jest otwierany, wirus jest również wykonywany i tworzy swoje kopie w programach, dokumentach, bibliotekach lub na nośnikach danych. Oznacza to, że do jego uaktywnienia się zawsze konieczne jest działanie użytkownika.
Po zainfekowaniu komputera wirus przeskakuje z hosta na hosta (podobnie jak wirus grypy u ludzi) i w ten sposób może zainfekować również inne komputery w sieci. Ścieżki infekcji są mniej lub bardziej oczywiste i równie zróżnicowane jak same typy wirusów. Na przykład, mogą one ukrywać się za załącznikami poczty elektronicznej lub dostać się na komputer lub telefon komórkowy poprzez otwarcie linków w Internecie. A korzystanie z serwerów FTP również może prowadzić do rozprzestrzeniania się wirusów.
Wskazówka: Sprawdzonym i łatwym do wdrożenia środkiem bezpieczeństwa chroniącym przed wirusami jest nie otwieranie żadnych wiadomości e-mail z nieznanych źródeł i nie ładowanie plików ze stron internetowych, których nie znasz lub którym nie ufasz.
1.2 Robaki
W przeciwieństwie do wirusa, robak nie potrzebuje pomocy użytkownika, aby się uaktywnić, lecz sam się rozmnaża. Warunkiem koniecznym jest jednak, aby został on przynajmniej raz wykonany. Robaki wykorzystują luki w zabezpieczeniach systemu docelowego i rozprzestrzeniają się np. poprzez sieć, nośniki wymienne, załączniki poczty elektronicznej lub kontakty zainstalowanego komunikatora.
Złośliwe funkcje robaka mogą być bardzo różne. Po aktywacji robak próbuje wykorzystać luki w zabezpieczeniach i błędy programistyczne, a w najlepszym przypadku jedynie zapełnia system. Konsekwencje mogą być jednak również poważniejsze i sięgają na przykład od zwiększonego zużycia zasobów, poprzez manipulację danymi, aż po „wrogie przejęcie“ całego systemu.
Dobrze wiedzieć: Szczególną formą robaków komputerowych są tzw. robaki P2P („peer-to-peer“), które rozprzestrzeniają się np. poprzez sieci wymiany plików w Internecie. Wykorzystują one właściwości takich sieci i przekierowują zapytania do wyszukiwarki w taki sposób, że po kliknięciu na rzekomo „prawdziwy“ wynik, zamiast filmu lub gry wideo pobierany jest robak.
1.3 Trojany
Konie trojańskie, w skrócie Trojany, nie noszą swojej nazwy bez powodu, ponieważ na pierwszy rzut oka są to użyteczne programy, w których jednak ukryte są części ze złośliwym kodem. Podobnie jak drewniany koń greckich żołnierzy, ma to na celu umożliwienie hakerom i innemu złośliwemu oprogramowaniu (np. wirusom lub programom szpiegowskim) dostępu do Twojego systemu poprzez otwarcie backdoorów.
Jednak trojany istnieją również w wielu różnych typach i podtypach. Podczas gdy na przykład trojany szyfrujące uzyskują dostęp do danych użytkownika i je szyfrują, trojany typu lockscreen blokują komputer i opcje wprowadzania danych. Za odszyfrowanie lub odblokowanie zwykle żąda się okupu, dlatego takie złośliwe oprogramowanie jest również nazywane „ransomware“. Jednym z najbardziej kontrowersyjnych tego typu programów w tym kraju jest„trojan federalny„, który umożliwia władzom śledczym (potajemny) dostęp do komputera osoby oskarżonej.
Dobrze wiedzieć: Obecnie świat IT trzyma na palcach „bankowy trojan“ Emotet. Odczytuje on ze skrzynek pocztowych zainfekowanych komputerów zawartość e-maili oraz relacje kontaktowe i wykorzystuje te informacje do dalszej dystrybucji. Ponadto dopiero w zeszłym roku odkryto PsiXBot, trojana, który wręcz filmuje internautów.
1.4 Spyware
Spyware to złośliwe oprogramowanie, które infekuje twój komputer lub urządzenie mobilne i zbiera informacje o tobie i twoim zachowaniu podczas surfowania. Są one następnie przekazywane stronom trzecim lub wykorzystywane do innych celów, takich jak spersonalizowane reklamy. W niektórych przypadkach oprogramowanie to zmienia również ustawienia przeglądarki i manipuluje stroną startową, na przykład tak, że zawsze jesteś przekierowywany na określoną stronę internetową. Podobnie jak wirus lub trojan, oprogramowanie szpiegujące również dostaje się na komputer bez wiedzy użytkownika, ale w przeciwieństwie do niego nie może rozprzestrzeniać się samodzielnie.
Aby rozpocząć ataki szpiegowskie, oprogramowanie musi być najpierw zainstalowane na danym urządzeniu. Mogą to być komputery PC, serwery lub laptopy, ale urządzenia mobilne, takie jak smartfony lub tablety, również nie są odporne na programy szpiegujące. Użytkownik jest nakłaniany np. poprzez kliknięcie w link do uruchomienia określonego programu, który następnie instaluje oprogramowanie szpiegowskie. Inne popularne metody dystrybucji to załączniki do wiadomości e-mail lub niezauważalne pobieranie w tle.
Dobrze wiedzieć: Specjalną formą oprogramowania szpiegowskiego jest adware („Advertisement Supported Software“), które pokazuje Twoją przeglądarkę z reklamami i zwykle przebiera się za legalny program lub jest osadzone w innej aplikacji. Jego zadaniem jest zarabianie pieniędzy dla twórcy poprzez zachęcanie użytkownika do klikania określonych linków. Jednym z najbardziej znanych przykładów adware jest OpenCandy (candc).
1.5 Rootkity
Rootkity to zbiór (pozornie nieszkodliwych) programów, które hakerzy mogą wykorzystać do uzyskania (zdalnego) dostępu do komputera bez wiedzy użytkownika. W tym celu ukrywane są pewne procesy, a dane zainfekowanego użytkownika są podsłuchiwane. Rootkity stanowią zatem rodzaj otwieracza drzwi dla innego złośliwego oprogramowania i są tym samym pod pewnymi względami podobne do koni trojańskich. W przeciwieństwie do nich nie mogą się jednak samodzielnie rozmnażać.
Rootkity mogą być instalowane na różne sposoby. Na przykład, często przebierają się za bezpieczne rozszerzenia stron trzecich, a nawet ukrywają się w komercyjnych produktach bezpieczeństwa. W zależności od poziomu autoryzacji, na którym się zagnieździł, rootkit może nawet dać hakerowi szerokie uprawnienia administratora. W takim przypadku mówi się o tzw. „kernel-mode rootkit“, który daje atakującemu nieograniczoną kontrolę nad komputerem.
Warto wiedzieć: Pierwsze rootkity pojawiły się już na początku lat 90. ubiegłego wieku, jednak w tamtym czasie były one skierowane wyłącznie na systemy uniksowe.
1.6 Cryptominer
Tymczasem kryptominery należą też do najczęściej występujących na świecie rodzajów złośliwego oprogramowania. W tle kradną moc obliczeniową z komputera w celu generowania („wydobywania“) cyfrowych walut. Użytkownik zwykle zauważa coś dopiero wtedy, gdy komputer staje się coraz wolniejszy. O ile wysiłek dla jednego czy dwóch komputerów jest mało opłacalny, o tyle kryptominery stanowią poważny problem dla bezpieczeństwa IT w firmie, ponieważ nadużywają do 65 procent mocy obliczeniowej do własnych celów. Prowadzi to do przeciążenia i może ostatecznie doprowadzić do załamania się całych sieci lub systemów.
Cryptominer rozprzestrzenia się głównie za pośrednictwem zainfekowanych stron internetowych. Często wystarczy wizyta na jednej z nich, aby nieproszony gość wylądował na Twoim komputerze. Rozpoznanie tego lub związanego z nim procesu wymaga jednak kilku sztuczek. Cryptominer jest przebiegły i kończy swój żywot zaraz po uruchomieniu Menedżera zadań lub Sysinternals Process Explorer. Dopiero zmiana nazwy pliku wykonywalnego w Process Explorerze sprawia, że nie jest on już rozpoznawany jako taki i można zidentyfikować proces odpowiedzialny za zwiększone obciążenie.
Dobrze wiedzieć: Według informacji z Kaspersky Labs z 2018 r. liczba ataków kryptominingowych wzrosła o ponad jedną trzecią do 2,7 mln w latach 2016-2018. Oznacza to, że w 2018 roku wyprzedziły one nawet oprogramowanie ransomware.
W poniższym filmie znajdziesz wizualny opis wymienionych typów szkodliwego oprogramowania: